Daoine faoi Mhíchumas & Cáin Ioncaim - IT 12
Réamhrá
Bíonn daoine faoi mhíchumas faoi dhliteanas go ginearálta cáin a íoc ar a n-ioncam mar a bhíonn gach duine eile.
I gcás daoine a bhfuil míchumas de chineál buan orthu, cuireann an córas cánach creidmheasanna cánach breise ar fáil áfach agus díolmhaitheann cineálacha áirithe ioncaim ó cháin do dhaoine faoi mhíchumas de chineál buan.
Cé a cháilíonn do na Creidmheasanna Cánach sin?
Aon duine atá faoi éagumas buan coirp nó meabhrach, i gcás nach bhfuil ar chumas an duine sin é féin nó í féin a chothabháil, d'fhéadfadh an duine sin a bheith i dteideal ceann amháin nó níos mó de na creidmheasanna cánach breise atá ar fáil a éileamh. Chomh maith leis sin, d’fhéadfadh tuismitheoirí / caomhnóirí agus daoine a thugann cúram do ghaolta cleithiúnacha a bheith incháilithe freisin do roinnt de na creidmheasanna cánach sin.
Cé na Creidmheasanna Cánach atá ar fáil?
- Creidmheas Cánach do Leanbh Éagumasach - féadann tuismitheoir an creidmheas seo a éileamh i leith linbh nach féidir é féin nó í féin a chothabháil mar gheall ar éagumas buan coirp nó meabhrach agus gur mar sin don duine sin roimh dó nó di 21 bhliain d’aois a bhaint amach nó scor den oideachas lánaimseartha nó d’oiliúint lánaimseartha do cheird nó do ghairm. (Bileog Uimh. IT18 - Creidmheas Cánach do Leanbh Éagumasaithe)
- Nóta: Féadfaidh tuismitheoir singil (cibé acu baintreach, nó duine atá scartha, tréigthe, singil nó colscartha) le leanbh éagumasach Creidmheas Cánach do Theaghlach Aontuismitheora a éileamh freisin. Féadfar an creidmheas seo a éileamh is cuma an bhfuil an éileamh déanta agat cheana ar an gcreidmheas cánach do leanbh éagumasach. (Bileog Uimh. IT9 - Creidmheas Cánach do Theaghlach Aontuismitheora )
- Creidmheas Cánach do Dhuine Dall - tá an creidmheas seo dlite do dhuine a meastar a bheith dall. Má tá beirt, a meastar a bheith dall, pósta, féadfaidh an bheirt acu cáiliú astu féin don chreidmheas cánach seo. (Bileog Uimh. IT35 - Creidmheasanna & Faoisimh Chánach na nDall)
- Creidmheas Cánach do Ghaol Cleithiúnach - féadfaidh duine an creidmheas seo a éileamh má chothabhálann siad gaol, lena n-áirítear duine gaoil le céile an duine sin, nach bhfuil ábalta, mar gheall ar sheanaois nó éiglíocht, é féin nó í féin a chothabháil. Féadfar an creidmheas seo a éileamh freisin má chothabhálann duine, ar a gcostas féin, máthair nó máthair chéile atá ina baintreach nó athair nó athair céile atá ina bhaintreach, gan aird ar shláinte an duine sin. (Bileog Uimh. IT46 - Creidmheas Cánach do Ghaol Cleithiúnach)
- Duine fostaithe a thugann cúram do dhuine aonair éagumasach - féadfaidh duine éagumasaithe a fhostaíonn duine eile chun aire a thabhairt dó féin, di féin, nó do dhuine gaoil éileamh a dhéanamh i leith chostas na fostaíochta.
( Bileog Uimh. IT47 - Duine fostaithe a thugann cúram do dhuine aonair éagumasach) - Cúnaint - Tá faoiseamh ar fáil i leith Gníomhais Cúnaint a tharraingítear suas i gceart i bhfabhar duine buanéagumasaithe. Ní féidir le tuismitheoirí cúnantú a dhéanamh do leanbh mionaoiseach atá buanéagumasaithe .i. atá faoi 18 mbliana d’aois agus nach bhfuil pósta. (Bileog Uimh. IT7 - Cúnaint do Dhaoine Aonair)
- Faoiseamh ó Chostais Leighis - tá an faoiseamh seo ar fáil i leith costas leighis neamhchúitithe tí altranais, dochtúirí, ospidéil agus eile. (Bileog Uimh. IT6 - Treoir Maidir le Faoiseamh a Éileamh ó Chostais Sláinte / Liachta)
Cé na haicmí ioncaim atá díolmhaithe ó cháin?
Tá na foinsí ioncaim agus gnóthachain seo a leanas díolmhaithe ó Cháin Ioncaim agus ó Cháin Ghnóthachan Caipitiúil do dhaoine faoi éagumas, ar choinníoll go gcuireann siad san áireamh ina dtuairisceáin bhliantúla ar ioncam iad:
- Cáin Choinneála ar Ús Taisce (CCÚT) - má tá éagumas buan ort nó má tá tú os cionn 65 bliana d’aois d’fhéadfá a bheith i dteideal aisíocaíocht a fháil ar CCÚT a asbhaineadh, ar choinneáil go bhfuil d’ollioncam díolmhaithe ó cháin nó go bhfuil sé beagán os cionn teorainn na díolúine. (Bileog Uimh. IT8 - Díolúine ó Cháin Ioncaim & Faoiseamh Imeallach)
- Talamh Feirme a Léasú - féadann cíos ó thalamh feirme a bheith díolmhaithe má tá tú faoi éagumas a choisceann ort go buan an ceird a chleachtadh, chomh fada is go gcomhlíontar coinníollacha áirithe. Téigh i dteagmháil le d’Oifig Áitiúil de chuid na gCoimisinéirí Ioncaim chun breis eolais a fháil le do thoil.
- Íocaíochtaí le Lucht Tailídimíd nó ina leith Tá íocaíochtaí a dhéanann an Roinn Sláinte agus Leanaí nó an Hilfswerk Für Behinderte Kinder Foundation díolmhaithe ó cháin. Tá díolúine freisin ag aon ioncam a éiríonn ó infheistíocht na n-íocaíochtaí sin, mar shampla ús taisce, ioncam cíosa, ioncam díbhinne, srl. Le héifeacht ó 1 Eanáir 2004, tá aon ghnóthachain a éiríonn ó dhiúscairt sócmhainní a fhaightear le híocaíochtaí den chineál sin nó le hinfheistíocht den chineál sin díolmhaithe ó Cháin Ghnóthachan Caipitiúil.
- Íocaíochtaí Cúitimh ar Dhíobháil Phearsanta Tá íocaíochtaí cúitimh áirithe a fhaightear díolmhaithe ó Cháin Ioncaim. Tá díolúine i gceist freisin le hioncam a éiríonn ó íocaíochtaí den sórt sin a infheistiú, agus le héifeacht ó 1 Eanáir 2004, le gnóthchain a éiríonn ó dhiúscairt na sócmhainní a fhaightear le híocaíochtaí den chineál sin nó le híocaíochtaí den chineál sin a infheistiú, ar choinníoll gur mó ná 50% de chomhiomlán ioncaim agus gnóthchan iomlán an duine é, comhiomlán na ngnóthchan agus an ioncaim. Ní mór don díobháil éagumas buan iomlán coirp nó meabhrach a thabhairt ann nach bhfuil ar chumas an duine é féin nó í féin a chothabháil dá bharr. (Bileog Uimh. IT 13 - Íocaíochtaí Cúitimh ar Dhíobháil Phearsanta)
- Íocaíochtaí Cúitimh arna ndéanamh ag an mBinse Cúitimh i ndáil le Heipitíteas C agus HIV - tá na híocaíochtaí seo díolmhaithe ó cháin ioncaim. Tá díolúine i gceist freisin le hioncam a éiríonn ó íocaíochtaí den sórt sin a infheistiú, agus le héifeacht ó 1 Eanáir 2004, le gnóthchain a éiríonn ó dhiúscairt na sócmhainní a fhaightear le híocaíochtaí den chineál sin ar choinníoll gur mó ná 50% de chomhiomlán ioncaim agus gnóthchan iomlán an duine é, comhiomlán na ngnóthchan agus an ioncaim má tá an duine faoi éagumas buan iomlán agus nach bhfuil ar chumas an duine é féin nó í féin a chothabháil mar thoradh ar an ionfhabhtú.
- Cnapshuimeanna - féadfaidh siad seo a bheith díolmhaithe i gcás ina n-íocann fostóir iad mar gheall ar dhíobháil nó míchumas. Féach Bileog Uimh. IT21 - Íocaíochtaí Cnapshuime (Iomarcaíocht/Scor) chun breis eolais a fháil le do thoil.
I gcás ina mbeidh bileog eolais níos mionsonraithe ar fáil maidir le haon cheann de na creidmheasanna cánach breise nó na cineálacha ioncaim díolmhaithe a luadh roimhe seo, tugtar uimhir na bileoige idir lúibíní. Tá siad seo le fáil ó aon Oifig Áitiúil de chuid na gCoimisinéirí Ioncaim, ó Sheirbhís Foirmeacha agus Bileog na gCoimisinéirí Ioncaim ar Íosghlao 1890 306 706 (i bPoblacht na hÉireann amháin) nó ó shuíomh idirlín na gCoimisinéirí Ioncaim www.revenue.ie.
Conas a dhéanaim éileamh?
Níl le déanamh ach scríobh chuig Oifig Áitiúil de chuid na gCoimisinéirí Ioncaim agus an creidmheas cánach ba mhaith leat a éileamh a shonrú. Ba cheart teastas dochtúra a bheith i dteannta an chéad éilimh a léireoidh:
- An dáta a tháinig ann don éagumas den chéad uair
- cineál agus fairsinge an éagumais
- cibé acu an gcoisceann nó nach gcoisceann an t-éagumas tú uait féin a chothabháil.
Ní gá teastas an dochtúra a chur isteach ach leis an gcéad éileamh amháin.
Tuilleadh Eolais
Is mar eolas ginearálta is ann don bhileog seo. Is féidir leat tuilleadh eolais a fháil trí ghlaoch (in Eireann amháin) ar do Sheirbhís LóGhlao Réigiúnach Ioncaim ar an uimhir atá liostaithe anseo thíos
| Réigiún | Ceantair Clúdaithe | Uimhir Ghutháin |
|---|---|---|
| Réigiún na Teorann, Lár Tíre agus an Iarthair | An Cabhán, Dún na nGall, Gaillimh, Liatroim, An Longfort, An Lú, Maigh Eo, Muineachán, Uíbh Fhailí, Ros Comáin, Sligeach agus an Iarmhí | 1890 777 425 |
| Réigiún Bhaile Átha Cliath | Bhaile Átha Cliath (Cathair agus Contae) | 1890 333 425 |
| Réigiún an Oirthir & an Oirdheiscirt | Ceatharlach, Cill Dara, Cill Chainnigh, Laois, an Mhí, Tiobraid Árann, Port Láirge, Loch Garman, Cill Mhantáin | 1890 444 425 |
| Réigiún an Iardheiscirt | An Clár, Corcaigh, Ciarraí, Luimneach | 1890 222 425 |
Bealtaine 2004
Leagan PDF IT12 - Daoine faoi Mhíchumas & Cáin Ioncaim (PDF, 180KB)
Cé go ndéantar gach iarracht a chinntiú go bhfuil an t-eolas sa bhileog seo cruinn, ní doiciméad dlíthiúil é. Ní féidir linn glacadh le freagracht as aon dliteanas a thabhaítear ná as aon chaillteanas a d’éirigh toisc brath ar aon ábhar atá foilsithe anseo istigh.
