Cáin Ghnóthachan Caipitiúil (CGC) ar dhíol, bronnadh nó malartú sócmhainne

Faoisimh CGC

Cén chaoi a n-oibríonn Faoiseamh Innéacsaithe?

Féadtar Faoiseamh Innéacsaithe (tugtar 'faoiseamh boilscithe' air seo chomh maith) a éileamh má ba leat, roimh 2003, an tsócmhainn atá tú ag díol.  

Le Faoiseamh Innéacsaithe, méadaítear luach margaidh na sócmhainne ag an tráth a tháinig tú de bheith mar úinéir uirthi. Tá an méadú seo bunaithe ar bhoilsciú arna ríomh ag an bPríomh-Oifig Staidrimh.

I gcás talaimh le húsáid le haghaidh forbraíochta, ní bhaineann an faoiseamh ach amháin le luach shonrach. Is é seo an luach a bheadh ar an talamh ar an dáta a tháinig tú de bheith i d’úinéir dá mba rud é nár talamh forbraíochta é.

Cuireadh deireadh leis an bhfaoiseamh innéacsaithe don bhliain 2003 agus do na blianta ina dhiaidh. Dá mba rud é gur tháinig tú de bheith i d’úinéir ar shócmhainn in 2003 nó i mblianta ina dhiaidh sin, níl tú i dteideal Faoiseamh Innéacsaithe i leith na sócmhainne sin.

Faoiseamh Athstruchtúraithe Feirme

Féadtar faoiseamh a éileamh ó CGC má dhéanann tú talamh feirme a dhiúscairt chun d’fheirm a dhéanamh níos éifeachtaí. Ní mór don chéad díol nó don chéad cheannach tarlú idir 1 Eanáir 2013 agus 31 Nollaig 2019. Ní mód don chéad díol nó don chéad cheannach eile tarlú laistigh de 24 mí ón gcéad díol nó ón gcéad cheannach. Féadfaidh sé go mbeidh tú in ann faoiseamh a éileamh sa chás go malartaíonn tú talamh le duine eile.

Ní mór do Teagasc deimhniú a eisiúint chun go mbeidh tú in ann an faoiseamh a éileamh. Ní mór go sonrófaí sa deimhniú gur chun críocha athstruchtúraithe feirme a rinne tú an t-idirbheart.

Féadfaidh sé go bhfuil luach níos airde ná ceann díobh seo a leanas ag an talamh a dhíol nó a mhalartaigh tú:

  • níos airde ná an talamh a cheannaigh tú
  • níos airde ná an talamh a fuair tú mar mhalairt ar do thalamh féin.

Más ea, laghdófar méid an fhaoisimh a fhéadfaidh tú a éileamh.

Féadtar talamh a dhiúscairt ar talamh é a cheannaigh nó a mhalartaigh tú laistigh de chúig bliana ó dháta an cheannaigh nó an mhalartaithe. Má dhéanann, ní fhéadfaidh tú Faoiseamh Athstruchtúraithe Feirme a éileamh. Ní bhaineann sé seo le hábhar sa chás go ndíolann tú an talamh faoi ordú ceannaigh éigeantaigh.

Faoiseamh Athbhreithnithe d’Fhiontraithe

Féadtar faoiseamh a éileamh ó CGC má dhéanann tú gnóthachan ó shócmhainní gnó a dhiúscairt. Tá teorainn saoil €1 milliún ar na gnóthachain a bhféadtar faoiseamh a éileamh ina leith. Ní áirítear sa teorainn ach gnóthachain ar dhiúscairtí a rinneadh ar 1 Eanáir 2016 nó dá éis. Tháinig an faoiseamh seo in áit faoisimh a bhí i bhfeidhm do na blianta 2014 agus 2015.

Má éilíonn tú an faoiseamh seo, ní mór duit CGC a íoc ag ráta 10% ar gnóthachain ó shócmhainní gnó a dhiúscairt. Tá sé laghdaithe ón ngnáthráta 33%. Suas go dtí 31 Nollaig 2016, is ag 20% a gearradh an Cháin ar ghnóthachain ó dhiúscairtí den chineál seo.

Féadtar teacht ar shonraí iomlána an fhaoisimh sa treoirleabhar Revised Entrepreneur Relief manual.

Cúiteamh agus airgead árachais

Má fhaigheann tú cúiteamh nó airgead árachais, féadfaidh sé go gcaithfí leis mar dhiúscairt. Ní mór duit CGC a íoc air seo. Féadtar an CGC a iarchur má úsáideann tú an t-airgead chun sócmhainn a athsholáthar. Laghdaíonn an cúiteamh a fhaigheann tú costas na sócmhainne. Féadfaidh sé chomh costas athsholáthair na sócmhainne a laghdú má chaill tú é nó má scriosadh é.

Talamh nó foirgnimh faighte idir 7 Nollaig 2011 agus 31 Nollaig 2014

Féadfaidh sé go bhfuil faoiseamh dlite más rud é go ndéanann tú talamh nó foirgnimh faighte idir 7 Nollaig 2011 agus 31 Nollaig 2014 a dhiúscairt. Ní mór go raibh an talamh nó na foirgnimh faoi d’úinéireacht ar feadh seacht mbliana as a chéile ar a laghad. Laghdaítear an gnóthachan faoi líon na mblianta ar leat an mhaoin, roinnte ar sheacht mbliana. Dá mba leat an talamh nó na foirgnimh ar feadh deich mbliana, laghdófar an gnóthachan faoi sheacht ndeichiú (seacht mbliana/deich mbliana).

Féadtar an faoiseamh a éileamh i leith talún nó foirgneamh sa tír seo nó in aon stát de chuid an Limistéir Eorpaigh Eacnamaíoch (LEE).

Gheobhaidh tú faoiseamh in iomlán ar aon gnóthachan a ndearna tú má tá an diúscairt ar 1 Eanáir 2018 nó dá éis. Tá sé sin ar choinníoll go raibh an talamh nó na foirgnimh faoi d’úinéireacht ar feadh 4 bliana ar a laghad agus suas go 7 mbliana.

Sampla 6

Cheannaigh Seán teach ar 1 Eanáir 2014. Dhíol sé an teach ar 1 Meitheamh 2018 agus rinne sé gnóthachan €40,000. Gheobhaidh sé faoiseamh in iomlán mar bhí an teach faoin a úinéireacht le haghaidh níos mó ná 4 bliana.

Ar aghaidh: Deimhniú Imréitigh CGC (CG50A)