Duine níos Sine

Réamhrá

Is féidir cóipeanna de na bileoga agus na foirmeacha a dtagraítear dóibh a íoslódáil, a phiocadh suas i d’oifig chánach áitiúil nó iad a fháil ach glaoch a chur ar ár Seirbhís Foirmeacha agus Bileog Eolais ag 1890 30 67 06 nó +00353 1 70 23 050 do ghlaoiteoirí lasmuigh de Phoblacht na hÉireann. Seirbhís uathoibríoch is ea í seo agus iarrfar ort d’ainm, do sheoladh agus teideal na bileoige atá tú ag lorg a thabhairt,

Tá liosta iomlán de gach creidmheas cánach ar fáil ag Bileog Eolais IT1 - Creidmheasanna, Faoisimh agus Rátaí Cánach.

Ar Ais go Barr

Cáin Ioncaim

Cuirtear faisnéis ar fáil sa chuid seo faoi na creidmheasanna agus faoisimh chánach, a d’fhéadfadh laghdú a dhéanamh ar an méid cánach a bheidh ort a íoc ar d’ioncam.

  • Creidmheas Cánach Aoise - Bíonn creidmheas cánach aoise ar fáil má bhaineann tú féin nó do chéile 65 bliain d’aois amach ag am ar bith i rith na bliana cánach.
  • Creidmheas Cánach na nDall - tá sé seo ar fáil má mheastar go bhfuil tú dall. Bíonn an creidmheas seo ag dul duit freisin má mheastar go bhfuil do chéile nó do pháirtnéir sibhialta dall. Bileog Eolais IT35 - Liúntas na nDall agus Faoisimh.
  • Gníomhais Chúnaint - tá faoiseamh suas go dtí 5% de d’ioncam iomlán ar fáil ar Ghníomhas Cúnaint i bhfabhar duine 65 bliain d’aois nó níos sine. Ní bhaineann an sriantacht 5% áit a bhfuil an duine atá ag fáil an chúnaint faoi éagumas buan. pdfBileog Eolais IT 7 - Cúnaint do Dhaoine Aonair (PDF, 105KB).
  • Creidmheas Cánach maidir le Gaol Cleithiúnach - tá sé seo ar fáil má chothaíonn tú ar do chostas féin:
    • Mac nó iníon nó leanbh do pháirtnéara shibhialta a hónaíonn leat agus a gcaithfidh tú brath ar a c(h)uid seirbhísí mar gheall ar sheanaois nó ar éiglíocht
    • Athair nó máthair de do chuid féin, do chéile nó do pháirtnéara shibhialta (atá ina mbaintreach fir/baintreach) nó tuismitheoir do pháirtnéara shibhialta ar páirtnéir sibhialta marthanach é/í, beag beann ar a riocht sláinte
    • Gaol, lena n-áirítear gaol do chéile nó do pháirtnéara shibhialta, nach bhfuil in ann, mar gheall ar sheanaois nó ar éiglíocht, é nó í féin a chothabháil.
    • pdfBileog Eolais IT 46 - Creidmheas Cánach maidir le Gaol Cleithiúnach (PDF, 503KB).
  • Fostaí Ag Tabhairt Cúraim Do Dhuine Faoi Éagumas - má tá tú féin nó do chéile nó le do pháirtnéir sibhialta faoi éagumas, agus má fhostaíonn tú duine chun cúram a thabhairt do duine faoi éagumas, féadann tú éileamh a dhéanamh i ndáil le costas na fostaíochta. Tá an faoiseamh seo ar fáil freisin do bhaill den teaghlach a fhostaíonn cúramóir.pdfBileog Eolais IT 47 - Duine Fostaithe ag Tabhairt Aire do Dhuine Éagumasaithe (PDF, 579KB).
  • Muirir Seirbhíse - tá faoiseamh cánach ar fáil má íocann tú muirir seirbhíse go hiomlán agus go tráthúil. Nó má íocann mac nó iníon a chónaíonn leat na muirir seirbhíse is féidir leo an faoiseamh a éileamh. Níl an faoiseamh seo ar fáil a thuilleadh maidir le muirir seirbhísí a íoctar tar éis an 31 Nollaig 2010. pdfBileog Eolais IT 27 - Faoiseamh Cánach maidir le Muirir Seirbhíse (PDF, 476KB).
  • Díolúine - ní bheidh ort nó ar do chéile cáin a íoc más lú d’ioncam iomlán ná teorainn áirithe. Braitheann na teorainneacha ar d’aois agus ar do stádas sibhialta. Tá Faoiseamh Imeallach ar fáil má tá d’ioncam iomlán beagán thar theorainn na díolúine. Bileog Eolais IT 8 - Díolúine ó Cháin agus Faoiseamh Imeallach i gcomhair.
  • Faoiseamh maidir ar Chostais Sláinte nó Liachta - Tá faoiseamh ar chostais leighis nó sláinte le fáil maidir leis an gcuid is mó de na costais leighis neamhchúitithe (lena n-áirítear táillí tí altranais) agus costais déidliachta áirithe.

Ar Ais go Barr

Cáin Ghnóthachan Caipitiúil

Príomháit Chónaithe Phríobháideach

Má dhíolann tú do theach (lena n-áirítear tailte suas go dtí acra amháin) agus dá mba é do theach do phríomháit nó an t-aon áit chónaithe le linn do thréimhse úinéireachta tá seans ann go mbeidh tú i dteideal faoisimh maidir le Príomháit Chónaithe Phríobháideach agus mar sin díolmhaithe ó cháin ghnóthachan caipitiúil. Sampla de chás inar féidir an faoiseamh seo a laghdú is ea má úsáideadh an teach chun críocha gnó nó má tá sé á dhíol mar thalamh forbartha.

Gnólacht nó Feirm a Dhiúscairt

Má tá tú 55 go 66 bliana d’aois, b’fhéidir go mbeifeá i dteideal faoisimh ó Cháin Ghnóthachan Caipitiúil ar shócmhainní a d’úsáid tú chun críocha feirmeoireachta nó ceirde a dhíol nó a aistriú, nó ar scaireanna i do chomhlacht teaghlaigh a raibh tusa mar úinéir air ar feadh deich mbliana ar a laghad. Tugtar faoiseamh scoir ar an bhfaoiseamh seo cé nach bhfuil sé riachtanach dul ar scor chun an faoiseamh seo a fháil.

Baineann roinnt coinníollacha leis an bhfaoiseamh. Go ginearálta, ní bhíonn sé ar fáil má sháraíonn fáltais an díolacháin, nó an luach margaidh ag tráth an aistrithe, méid a ndéantar foráil dó sa reachtaíocht. Is é an t-uasmhéid a gceadaítear faoiseamh ina leith ná €750,000 cé go bhféadfadh faoiseamh imeallach a bheith i gceist ar mhéideanna beagán níos mó ná seo.

Tá an uasteorainn le haghaidh faoiseamh scoir le haghaidh sócmhainní gnó agus feirme laghdaithe ó €750,000 go €500,000 le haghaidh daoine os cionn 66 bliana d’aois. Beidh an uasteorainn €750,000 i bhfeidhm áfach ar feadh tréimhse trasdula dhá bhliain le haghaidh daoine atá 66 bliana d’aois nó a shroichfidh an aois sin roimh an 31 Nollaig 2013 áfach.

Ar Ais go Barr

Gnólacht nó Feirm a Dhiúscairt chuig Leanbh

Féadfaidh duine atá 55 go 66 bliana d’aois faoiseamh iomlán scoir a éileamh nuair a dhéantar a shócmhainní cáilithe a dhiúscairt chuig a leanbh, go hiomlán nó i bpáirt.

Tá uasteorainn €3m i bhfeidhm le haghaidh sócmhainní gnó agus feirme a ndéantar diúscairt orthu laistigh den teaghlach nuair a bhíonn an duine atá ag aistriú na sócmhainní 66 bliana d’aois nó níos sine. Leanann an méid neamhtheoranta reatha i bhfeidhm áfach ar feadh tréimhse trasdula dhá bhliain le haghaidh daoine atá 66 bliana d’aois faoi láthair nó a shroichfidh an aois sin roimh an 31 Nollaig 2013.

Déantar an faoiseamh a aisghlámadh sa chás go ndéanann an leanbh an tsócmhainn a dhiúscairt laistigh de sé bliana ó dháta na fála.

Chun tuilleadh eolais a fháil, féach pdfBileog CGT1 – 'Treoir maidir le Cáin Ghnóthachan Caipitiúil' (PDF, 934KB).

Cáin Fáltas Caipitiúil

Tá bronntanais nó oidhreachtaí ó chéile díolmhaithe ar fad ó Cháin Bronntanais nó Cáin Oidhreachta is cuma cén mhéid atá i gceist. Féadann gach leanbh bronntanais nó oidhreachtaí suas go dtí €414,799 in 2010 a fháil saor ó cháin ó thuismitheoir mura bhfuair an leanbh aon bhronntanais nó oidhreachtaí eile ó 5 Nollaig 1991 i leith.

Díolúine Teach Cónaithe

Tá díolúine ó Cháin Bhronntanais nó Cáin Oidhreachta ann maidir le teach cónaithe sa chás go bhfuil an tairbhí ina chónaí sa teach 3 bliana sula bhfaigheann sé/sí an bronntanas nó an oidhreacht agus má fhanann sé ansin ar feadh 6 bliana eile. Ní ligtear don tairbhí aon teach cónaithe eile, nó cuid de, a bheith aige. I gcás bronntanais, ní bhainfidh an díolúine seo má chónaigh an diúscróir sa teach ar feadh 3 bliana sula bhfuair an deonaí an bronntanas, ach amháin sa chás go raibh an té a thug an bronntanas, mar thoradh ar dhrochshláinte nó éiglíocht, ag brath ar sheirbhísí an deonaí sa tréimhse sin.

Díolúine maidir le Costais Liachta Daoine Faoi Éagumas

Má tá tú faoi éagumas buan mar thoradh ar éiglíocht fisiciúil nó intinne, tá bronntanas nó oidhreacht a ghlacann tú chun do chostais liachta (lena n-áirítear mar shampla costas cúraim i dteach altranais) a íoc díolmhaithe ó cháin bhronntanais nó oidhreachta.

Scéim Tacaíochta na dTithe Altranais

Scéim is ea Scéim Tacaíochta na dTithe Altranais a thugann tacaíocht airgeadais do dhaoine a dteastaíonn cúram teach altranais fadtéarmach uathu. Faoin scéim, is féidir ranníocaíocht a dhéanamh do chostas an chúraim agus íocfaidh an Stát an t-iarmhéid. Tá sé seo infheidhme is cuma más teach altranais poiblí, príobháideach nó deonach atá ann.

Déanfaidh Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte (FSS) measúnú airgeadais ar dhaoine a meastar go bhfuil cúram cónaitheach fadtéarmach ag teastáil uathu.

Is féidir sonraí na scéime a fháil ar láithreán gréasáin na Roinne Sláinte agus Leanaí www.dohc.ieNasc seachtrach.

Tacaíocht Choimhdeach ón Stát

Faoin scéim beidh ar dhaoine 80% d’ioncam inmheasúnaithe a íoc chomh maith le 5% d’aon sócmhainní thar neamhaird na sócmhainní in aghaidh na bliana. Ciallaíonn neamhaird na sócmhainní méid na sócmhainní a eisiatear go hiomlán ón tástáil acmhainní - €36,000 i gcás duine aonair nó €72,000 i gcás lánúine. Má chlúdaíonn na sócmhainní talamh agus maoin, is féidir an ranníocaíocht 5% bunaithe ar na sócmhainní sin a chur siar (ranníocaíocht curtha siar). Ciallaíonn seo nach gá é a íoc i rith saol an duine [airgead tugtha trí thacaíocht choimhdeach ón Stát] agus gur féidir é a bhailiú ón eastát. Ní chuirfear an phríomháit chónaithe san áireamh sa mheasúnú airgeadais ach don chéad 3 bliana den chúram altranais.

Ról na gCoimisinéirí Ioncaim

Tá na Coimisinéirí Ioncaim freagrach as airgead a tugadh mar thacaíocht choimhdeach ón Stát a bhailiú agus a aisghabháil.

Nuair a bheidh an t-airgead a tugadh dlite agus iníoctha cuirfidh an FSS in iúl é don té atá freagrach as an íocaíocht a dhéanamh - a dtugtar an duine freagrach ábhartha air - agus cuirfear na Coimisinéirí Ioncaim ar an eolas faoin méid atá dlite. Rachaidh na Coimisinéirí Ioncaim i dteagmháil leis an duine sin chun na socruithe íocaíochta a eagrú.

Tabharfar duillín íocaíochta don íocóir chun an íocaíocht a dhéanamh. Tá an duillín íocaíochta ar fáil freisin ar láithreán gréasáin na gCoimisinéirí Ioncaim: pdfDuillín Íocaíochta maidir le Scéim Tacaíochta na dTithe Altranais (PDF, 41KB).

Faisnéis Úsáideach Eile

Ús Taisce

Asbhaintear Cáin Choinneála ar Ús Taisce (DIRT) ag an bhfoinse ar ús a íoctar ar fhormhór na dtaiscí atá ag Institiúidí Airgeadais. Níl aon dliteanas cánach breise ar an ús seo ach ní foláir é a dhearbhú ar do thuairisceán bliantúil. Má tá d’ioncam iomlán faoi do theorainn díolúine is féidir aisíocaíocht CCUT a éileamh má tá tú féin nó do chéile nó do pháirtnéir sibhialta 65 bliain nó níos sine, nó má tá tú faoi éagumas buan de bharr éiglíocht intinne nó fisiciúil.

Chun aisíocaíocht CCUT a éileamh úsáid pdfFoirm 54D (PDF, 386KB).

Cuntais Choigiltis Speisialta

Tá ús a fhabhraítear ar Chuntais Choigiltis Speisialta faoi réir DIRT ag ráta speisialta. Níl aon dliteanas cánach breise ar an ús seo agus ní gá é a chur in iúl do na Coimisinéirí Ioncaim ach amháin má tá aisíocaíocht ar DIRT á éileamh. Leagtar amach na coinníollacha a theastaíonn le go n-íocfar an t-ús gan DIRT a asbhaint nó le bheith incháilithe le haghaidh aisíocaíochta thuas.

Pinsin Leasa Shóisialaigh

Tá pinsin a íocann an Roinn Coimirce Sóisialaí Nasc seachtrach inchánach agus ní mór iad a chur in iúl do d’oifig chánach sa tuairisceán bliantúil. Ní bhaineann an Roinn an cháin ag an bhfoinse. Más é an Pinsean seo an t-aon fhoinse ioncaim atá agat ní dóigh go mbeidh aon cháin dlite mar de ghnáth clúdaíonn do chreidmheasanna cánach nó do theorainn díolúine an t-ioncam seo. Má tá ioncam agatsa, ag do chéile nó ag do pháirtnéir sibhialta i dteannta le do phinsean, laghdófar do chreidmheasanna cánach faoi mhéid do phinsin Leasa Shóisialaigh chun críocha ÍMAT.

Má íocann tú cáin faoin gcóras Féinmheasúnaithe, ní mór duit méid an phinsin Leasa Shóisialaigh atá á fháil agat a thuairisciú sa Tuairisceán Cánach bliantúil, agus áireofar é ar d’Fhógra Measúnaithe.

Féach freisin pdfan liosta de Phinsin Leasa Shóisialaigh agus Liúntais do 2005/2009 (PDF, 145KB).

Pinsin Slándála Sóisialaí ó na Stáit Aontaithe

Ó 6 Aibreán 1998 ar aghaidh tá cónaitheoir Éireannach a fhaigheann pinsean slándála sóisialaí ó na Stáit Aontaithe inchánach in Éirinn maidir le pinsean mar seo. Ba chóir an pinsean a chur ar do thuairisceán cánach bliantúil. Má tá ioncam eile agat atá faoi réir ÍMAT, laghdófar do creidmheasanna cánach faoi mhéid do phinsin Slándála Sóisialaí ó na Stáit Aontaithe chun an cháin atá dlite a bhailiú. Má íocann tú cáin faoin gcóras féinmheasúnaithe áireofar an pinsean i d’fhógra measúnaithe.

Pleanáil don Scor

Féach:

ÁSPC

Má tá tú 66 bliain nó níos mó ní gá duit ÁSPC a íoc.

Muirear Sóisialta Uilíoch

Is cáin é an Muirear Sóisialta Uilíoch (MSU) a ghearrfar ar ollioncam, lena n-áirítear sochair a fhaightear ó d’fhostóir. Gearrfar é i ndiaidh aon fhaoiseamh ar liúntais áirithe chaipitil, ach roimh ranníocaíochtaí pinsin a bhaint. Catagóirí díolmhaithe:

  • Más rud é nach mó d’ioncam don bhliain ná méid áirithe
  • Gach pinsean ón Roinn Coimirce Sóisialaí
  • Ioncam atá faoi réir DIRT cheana féin.

pdfTá sonraí breise agus Ceisteanna Coitianta ar an Mhuirear(PDF, 686KB)

(Adobe Acrobat Reader PDFNasc seachtrach)

Ar Ais go Barr


Leagan furasta le priontáil