Árachas saoil
Cáin Scoir ar Árachas Saoil
Nuair a dhéanann tú, mar shealbhóir polasaí, infheistíocht i bpolasaí árachais saoil, le cuideachta árachais saoil in Éirinn, ní thagann aon cháin chun cinn ar do:
ó shócmhainní bunúsacha an pholasaí de réir mar a tharlaíonn siad. Ina ionad sin, ní mór don chuideachta árachais saoil in Éirinn Cáin Scoir a chur i bhfeidhm nuair a tharlaíonn 'teagmhas inmhuirearaithe'.
Cad is teagmhas inmhuirearaithe ann?
Tarlaíonn teagmhas inmhuirearaithe nuair:
- a thagann an polasaí saoil chun aibíochta
- a ghéilleann tú an polasaí saoil go hiomlán nó go páirteach
- a shanntar an polasaí saoil go hiomlán nó go páirteach
- nó
- nuair a shroicheann an polasaí saoil 8ú comóradh an dáta ar thosaigh sé, agus gach 8 mbliana ina dhiadh sin. Tugtar "diúscairt mheasta 8 mbliana" air seo.
Cén chaoi a ríomhtar an gnóthachan?
Nuair a tharlaíonn teagmhas inmhuirearaithe, ní mór don chuideachta árachais saoil a ríomh an dtagann gnóthachan chun cinn. Go ginearálta, ríomhtar an gnóthachan mar luach an pholasaí saoil lúide an méid iomlán préimheanna a íocadh.
Má shanntar nó má ghéilltear polasaí saoil go páirteach, ríomhtar an gnóthachan ar an gcuid a shanntar nó a ghéilltear. Sa chás seo, is é an gnóthachan luach na coda a ghéilltear nó a shanntar lúide cuid choibhéiseach de na préimheanna a íocadh.
- Sampla 1
Déanann John infheistíocht de €100,000 i bpolasaí saoil ar an 1 Eanáir 2021. Ar 31 Nollaig 2025, tagann an polasaí saoil chun aibíochta. Is é €200,000 luach an pholasaí ar aibíocht.
Ríomhann an chuideachta árachais saoil an gnóthachan mar B - P.
• is é B méid na sochair (€200,000, luach an pholasaí nuair a thagann sé chun aibíochta)
agus
• is é P na préimheanna a d'íoc John (€100,000).
Ríomhtar an gnóthachan mar €200,000 - €100,000 = €100,000.
- Sampla 2
Tógann Mary polasaí saoil amach ar an 1 Eanáir 2021. Ón dáta sin, íocann Mary préimh de €1,000 sa mhí. An 31 Nollaig 2025, is é €100,000 luach an pholasaí. Ar an dáta sin, géileann Mary cuid dá polasaí ar luach €50,000.
Dá bhrí gur ghéill Mary a polasaí go páirteach, ríomhann an chuideachta árachais saoil an gnóthachan ag baint úsáide as an bhfoirmle B – (P × B÷V).
• is é B méid na sochair (€50,000, luach na coda den pholasaí a ghéilltear)
• is é P na préimheanna a d'íoc Mary (€1,000 × 60 months = €60,000)
agus
• is é V luach an pholasaí roimh an ngéilleadh (€100,0000).
Ríomhtar an gnóthachan mar €50,000 – (€60,000 × €50,000÷€100,000) = €20,000.
Cén chaoi a ríomhtar Cáin Scoir?
Is é 41% ráta na Cánach Scoir do dhaoine aonair in Éirinn agus 25% do chorparáidí.
Laghdófar an ráta do dhaoine aonair go 38% i gcás teagmhas inmhuirearaithe a tharlaíonn ar an 1 Eanáir 2026 nó dá éis, ar dháta an Bhille Airgeadais 2025 a rith. Ní bheidh aon athrú ar an ráta do chorparáidí.
- Sampla 3
I sampla 1, rinne John gnóthachan de €100,000 nuair a tháinig a pholasaí saoil chun aibíochta ar an 31 Nollaig 2025. Tá an gnóthachan seo faoi réir Cánach Scoir ar an dáta seo, ag 41%.
Asbhaineann an chuideachta árachais saoil an Cháin Scoir ón íocaíocht a dhéantar le John. Ríomhann an chuideachta árachais saoil an Cháin Scoir mar €100,000 ag 41% = €41,000.
Conas a asbhaintear an Cháin Scoir
Má dhéanann cuideachta árachais saoil in Éirinn íocaíocht leat nuair a tharlaíonn teagmhas inmhuirearaithe, asbhaineann siad an Cáin Scoir ón íocaíocht sin.
Mura ndéantar íocaíocht, díolfaidh an chuideachta árachais saoil dóthain sóchmhainní den pholasaí chun an Cháin Scoir atá dlite a íoc. Laghdóidh sé seo luach an pholasaí saoil.
Sa chás go bhfuil feidhm ag diúscairt mheasta 8 mbliana amháin nó níos mó maidir leis an bpolasaí saoil, tá an Cháin Scoir a asbhaintear ar fáil mar chreidmheas. Nuair a:
- thagann an polasaí chun aibíochta
- ghéilleann tú an polasaí
- nó
- nuair a shannann tú an polasaí
creidiúnaítear an Cháin Scoir ó dhiúscairt mheasta 8 mbliana an pholasaí saoil. Laghdaíonn sé seo méid na Cánach Scoir ar an aibíocht, ar an ngéilleadh nó ar an sannadh.
I gcásanna áirithe, sáraíonn an creidmheas ó na diúscairtí mheasta 8-mbliana an Cháin Scoir ar aibíocht, ar ghéilleadh nó ar shannadh níos déanaí. Nuair a tharlaíonn sé seo, ní asbhaineann an chuideachta árachais saoil Cáin Scoir ar an aibíocht, ar an ngéilleadh nó ar an sannadh, agus aisíocann sí an barrachas leat.
Nuair a asbhaineann cuideachta árachais saoil in Éirinn Cáin Scoir, níl aon dliteanas cánach breise ort. Baineann sé seo fiú má sháraíonn do ráta imeallach Cánach Ioncaim, MSU agus Árachas Sóisialach Pá-Choibhneasa (ÁSPC) ráta na Cánach Scoir.
Ní gá diut aon tuairisceán cánach a thíolacadh maidir le teagmhas inmhuirearaithe do pholasaí saoil le cuideachta árachais saoil in Éirinn.