Gnóthachain chaipitiúla do chuideachtaí

Féadfaidh cuideachta gnóthachan caipitiúil a dhéanamh ó shócmhainn a dhíol nó a aistriú. Beidh aon ghnóthachan caipitiúil faoi réir cánach ag ráta na Cánach Gnóthachan Caipitiúil (CGC).

Go hiondúil, áirítear gnóthachan caipitiúil a dhéanann cuideachta i mbrabúis na cuideachta le haghaidh Cánach Corparáide (CC). Déantar measúnú ar an gcáin sa tréimhse chuntasaíochta chéanna ina ndéantar an gnóthachan agus déantar í a thuairisciú ar CT1 ar líne ag baint úsáide as Seirbhís ar Líne na gCoimisinéirí Ioncaim (ROS). 

Gnóthachain chaipitiúla i leith talamh forbraíochta

Ní áirítear i mbrabús cuideachta na gnóthachain chaipitiúla ó thalamh forbraíochta a dhíol nó a aistriú. Ina áit sin, tá na gnóthachain seo go hiomlán incháinithe laistigh de rialacha CGC.

Ní mór don chuideachta na gnóthachain choigeartaithe seo a thuairisciú sa rannán Gnóthachan Caipitiúil (Talamh Forbraíochta) den CT1 ar líne. Tá sé seo faoi réir spriocdhátaí íoca agus tíolactha CGC.

Gnóthachain chaipitiúla ar shócmhainní seachas talamh forbraíochta

Tá gnóthachain chaipitiúla faoi réir rialacha agus ráta CGC. Mar sin féin, tá an dliteanas cánach ar ghnóthachain inmhuirir ó shócmhainní, seachas talamh forbartha, san áireamh in íocaíocht CC na cuideachta. Ciallaíonn sé seo go ndéanfar an gnóthachan inmhuirir a ríomh ag an ráta CC.

Ós rud é go bhfuil rátaí CC agus CGC difriúil, caithfear an gnóthachan caipitiúil a choigeartú ionas go ríomhtar dliteanas CGC i gceart. Nuair a ríomhtar an méid coigeartaithe ag an ráta CC, is ionann an toradh agus nuair a ríomhtar é ag an ráta CGC.

Conas an gnóthachan coigeartaithe a ríomh

Chun an gnóthachan coigeartaithe a ríomh:

• ríomh méid an dliteanais chánach CGCmar a bheadh ag an ráta CGC (33%)
• roinn an méid seo faoin ráta CC (12.5%)

Ní mór duit an gnóthachan coigeartaithe a thuairisciú sa rannán gnóthachan caipitiúil de do CT1 ar líne.

Sampla

In 2025, ba é 12.5% an ráta Cánach Corparáide agus 33% an ráta CGC.

I mí na Samhna 2016, cheannaigh cuideachta, Atosom Ltd, foirgneamh ar €100,000. Dhíol Atosom Ltd an foirgneamh i mí Dheireadh Fómhair 2025 ar €250,000. Tá Cáin Chorparáide inmhuirir ar an ngnóthachan caipitiúil.

Ní mór do Atosom Ltd an gnóthachan inmhuirir ar an diúscairt a ríomh

Ansin ríomhann Atosom Ltd méid an dliteanais chánach CGC a bheadh ag an ráta CGC (33%).

Is féidir le Atosom Ltd anois an gnóthachan a choigeartú don mhéid incháinithe is gá dóibh a chur san áireamh ina CT1.

Choigeartaigh an cuideachta an gnóthachan suas go dtí €396,000.

Cuideachta neamhchónaitheacha

Ní mór do chuideachta neamhchónaitheach CGC a íoc i leith gnóthachain ó ‘shócmhainní sainithe’ atá lonnaithe in Éirinn a dhiúscairt. Ina measc seo, áirítear:

• talamh agus foirgneamh lonnaithe in Éirinn
• cearta nó leasanna i leith mianraí in Éirinn
• cearta taiscéalaíochta nó saothraithe i limistéar sainithe na scairbhe ilchríochaí Éireannach
• sócmhainní a úsáidtear nó a shealbhaítear chun críocha trádála a dhéantar in Éirinn trí bhrainse nó gníomhaireacht
• agus
• scaireanna neamhluaite a bhfuil an chuid is mó dá luach á heascrú:
  • talamh agus foirgneamh lonnaithe in Éirinn
  • cearta nó leasanna i leith mianraí in Éirinn
  • nó
  • cearta taiscéalaíochta nó saothraithe i limistéar sainithe na scairbhe ilchríochaí Éireannach.

Tá gnóthachain ar dhiúscairtí maoine a ligtear ar cíos agus atá lonnaithe in Éirinn faoi réir CC mura meastar gur talamh forbartha atá ann.

Caillteanais

Féadfaidh cuideachta fritháireamh a dhéanamh ar chaillteanas a dhéanann sí ón méid thíos a dhíol nó a aistriú:

• talamh forbraíochta in aghaidh gnóthachain ó gach sócmhainn eile a dhíol
• nó
• talamh neamhfhorbraíochta in aghaidh gnóthachain ó shócmhainní neamhfhorbraíochta eile a dhíol.