An tionscal tógála

An bhfuil tú féinfhostaithe nó an fostaí thú?

Tá sé tábhachtach do stádas mar oibrí a bheith i gceart agus go ngearrtar cáin ort mar is cuí.

Féadfaidh tú do stádas a sheiceáil sa Chód Cleachtais chun Cinneadh a Dhéanamh ar Stádas Fostaíochta nó Féinfhostaíochta Daoine Aonair.

Más duine féinfhostaithe thú, tá tú freagrach as do cháin agus d'Árachas Sóisialach Pá-Choibhneasta (ÁSPC) agus an Muirear Sóisialach Uilíoch (MSU)  féin a íoc. Beidh tú ag gníomhú faoi chonradh iomchuí.

Más fostaí thú, tá d’fhostóir freagrach as do Cháin Ioncaim (CI) agus MSU a bhailiú agus a íoc. Beidh tú ag obair faoi do chonradh fostaíochta.

Cén chaoi a gcinneann tú do stádas fostaíochta?

Tugann na seicliostaí seo a leanas forléargas ginearálta ar chinneadh a dhéanamh an fostaí nó fochonraitheoir thú.

Is gnách oibrí a bheith ina fhostaí:

  • má thugann duine treoir dóibh maidir le cén chaoi, cén uair agus cén áit le hobair a dhéanamh
  • má bhíonn uaireanta oibre socraithe acu
  • mura mbíonn aon riosca pearsanta airgeadais acu i dtaca leis an obair
  • má fhaigheann siad pá socraithe
  • má sholáthraíonn siad saothar amháin
  • mura bhféadfaidh siad an obair a chur ar fhochonradh
  • má chlúdaítear iad faoi árachas an fhostóra
  • mura n-oibríonn siad ach do dhuine nó d’fhiontar amháin.

Is gnáth oibrí a bheith féinfhostaithe:

  • má rialaíonn siad cén chaoi, cén uair agus cén áit a ndéantar an obair
  • má rialaíonn siad a n-uaireanta oibre féin
  • má bhíonn siad neamhchosanta ar riosca airgeadais
  • má rialaíonn siad costais agus praghsáil
  • má fhéadfaidh siad daoine eile a fhostú chun an jab a chríochnú
  • má sholáthraíonn siad a gclúdach árachais féin
  • más leo a ngnó féin
  • má fhéadfaidh siad na seirbhísí céanna a sholáthar do níos mó ná duine nó do ghnó amháin ag an am céanna.

Céard a dhéanann tú tar éis duit do stádas a chinntiú?

Do lucht féinfhostaithe

Má tá tú féinfhostaithe, ní mór duit:

Féadfaidh sé go mbeifeá i dteideal sochair de chuid na Roinne Gnóthaí Fostaíochta agus Coimirce Sóisialaí (RGFCS). Níl tú i dteideal pá saoire ná cosaint ó dhífhostú éagórach.

D’fhostaithe

Más fostaí thú:

  • déanfaidh d’fhostóir asbhaintí Íoc Mar A Thuillir (ÍMAT),  ÁSPC agus an MSU ó do phá
  • féadfaidh sé go mbeifeá i dteideal roinnt sochar de chuid na Roinne Coimirce Sóisialaí a fháil
  • gheobhaidh tú na cearta agus na teidlíochtaí a bhaineann le d’fhostaíocht.

Ar aghaidh: Íocaíochtaí taistil agus cothaithe (airgead tíre)