Cáin ar Iontaobhas Lánroghnach (CIL)

Tairbhithe d'iontabhais lánroghnaigh

Más tairbhí (cuspóir) d'iontaobhais lánroghnaigh thú, níl tú i dteideal aon sochar ón iontaobhas láithreach. Cuirtear aon mhuirear i leith Cáin Fáltas Caipitiúil (CFC) siar go dtí go bhfeidhmeoidh an t-iontabhaí/na hiontabhaithe a lánrogha agus go gceaptar thú.

Má fhaigheann tú ceapachán ó iontaobhas lánroghnach, féadfaidh muirear i leith CFC teacht chun cinn ansin. Chun críocha CFC, caitear leat mar dhuine a fhaigheann bronntanas nó oidhreacht ón duine a chuir an mhaoin ar iontaobhas, agus ní ón iontaobhaí/na hiontaobhaithe.

Is é dáta an bhronntanais nó na hoidhreachta dáta an cheapacháin de ghnáth. Is iad méid na tairsí grúpa saor ó cháin agus an ráta cánach a bheidh i bhfeidhmn ná na cinn a bheidh i bhfeidhm ar dháta an bhronntanais nó na hoidhreachta.

Má fhaigheann tú ceapachán sócmhainne atá á choinneáil in iontabhas lánroghnach, féadfaidh na hiontabhaithe Cáin Gnóthachan Caipitiúil (CGC) a thabhú ar an diúscairt. Nuair a tharlaíonn sé seo, féadfaidh sé go mbeidh tú i dteideal creidmheas le haghaidh aon CGC atá íoctha ag an iontaobhaí/na hiontaobhaithe in aghaidh do dhliteanais CFC. Chun tuilleadh eolas a fháil, féach Creidmheas i leith Cáin Gnóthachan Caipitiúil.

Tá an muirear i leith Cáin ar Iontaobhas Lánroghnach (CIL) ar leithligh ón muirear i leith CFC. Féadfaidh muirear i leith CFC teacht chun cinn nuair a cheaptar maoin iontaobhais do thairbhí, cé nár tháinig muirear i leith CIL chun cinn fós.

  • Sampla 1

    Fuair Caitríona bás ar an 4 Márta 2024. Cruthaíodh iontaobhas lároghnach faoi théarmaí uachta Chaitríona. D'ainmnigh an t-iontaoibhas uachta dearfiúr Chaitríona, Veronica, mar an iontaobhaí agus thug sí lánrogha do Veronica maidir le cathain a dhéanfaí ceapacháin. Shocraigh uacht Chaitríona go raibh trí árasán cónaithe agus €500,000 mar chuid den iontaobhas.

    Tá beirt thairbhithe (ábhair) ag an iontabhais, iníon Chaitríona, Rebecca agus a mac, Seoirse. Bhí Rebecca agus Seoirse, ar phríomhchuspóirí iad chun críocha CIL, os cionn 21 bliain d'aois nuair a fhaigheann Caitríona bás.

    Meastar go dtagann an mhaoin faoi réir an iontaoibhais ar dháta báis Chaitríona, an 4 Márta 2024. Chun críocha an mhuirir tosaigh 6%, is é an dáta is deanaí an 4 Márta 2024, dáta báis Chaitríona. D'íoc na hiontaobhaithe an CIL a bhí dlite agus a thíolaic siad Foirm IT 4 ar an 7 Meitheamh 2024.

    Níl teidlíocht láithreach ag Rebecca ná Seoirse i leith na maoine atá á choinneáil in iontaobhas ar bhás Chaitríona. Ní fhaigheann Rebecca ná Seoirse oidhreacht ó Chaitríona in 2024.

    Ar an 3 Márta 2025, d'fheidhmigh Veronica a lánrogha agus cheap sí Árasán A do Seoirse. Luacháladh Árasán A ag €500,000 ar an 3 Márta 2025. Chun críocha CFC, caitear le Seoirse mar dhuine a fhaigheann Árasán A mar oidhreacht ó Chaitríona. Is é dáta na hoidhreachta chun críocha CFC ná an 3 Márta 2025, dáta an ceapachán. Ceanglaítear ar Seoirse Foirm IT38 a thíolacadh agus an CFC atá dlite a íoc faoin 31 Deireadh Fómhair 2025.

    Ar an 5 Eanáir 2026, d'fheidhmigh Veronica a lánrogha agus cheap sí Árasán B do Rebecca. Luacháladh Árasán B ag €550,000 ar an 5 Eanáir 2026. Chun críocha CFC, caitear le Rebecca mar dhuine a fhaigheann Árasán B mar oidhreacht ó Chaitríona. Is é dáta na hoidhreachta chun críocha CFC ná an 5 Eanáir 2026, dáta an ceapachán. Ceanglaítear ar Rebecca Foirm IT38 a thíolacadh agus an CFC atá dlite a íoc faoin 31 Deireadh Fómhair 2026.

Tabhair do d'aire

Is gnách gurb é dáta na hoidhreachta dáta báis an diúscróra. Mar sin féin, i gcás ina gceapann iontaobhaí maoin ó iontaobhas lánroghnach, is é dáta na hoidhreachta dáta an cheapacháin de ghnáth. 

  • Sampla 2

    Bhunaigh Diarmuid iontaobhas lánroghnach le linn a shaoil. In 2022, shocraigh sé maoin chónaithe agus airgead tirim san iontaobhas. D'ainmnigh an gníomhas iontaobhais deartháir Diarmuid, Liam, mar iontaobhaí agus thug sé discréid do Liam maidir le cathain a bheadh ceapacháin le déanamh.

    Tá beirt thairbhithe (ábhair) ag an iontabhas, gariníon Dhiarmuid, Fiona agus a gharmhac, Patrick. Ní príomhchuspóirí iad Fiona ná Patrick chun críocha Cáin ar Iontaobhas Lánroghnach.

    Níl teidlíocht láithreach ag Fiona ná Patrick i leith na maoine atá á choinneáil san iontaobhas. Ní fhaigheann Fíona ná Patrick bronntanas ó Dhiarmuid in 2022 nuair a socraíodh an mhaoin san iontaobhas.

    Ar an 11 Meitheamh 2025, d'fheidhmigh Liam a lánrogha agus cheap sé €100,000 in airgead tirim do Fiona. Tráth a rinneadh an ceapachán, ní raibh an muirear tosaigh CIL 6% tagtha chun cinn, toisc go raibh an duine a d'fhág an mhaoin, Diarmuid, beo ar an dáta sin.

    Chun críocha CFC, caitear le Fiona mar dhuine a fhaigheann bronntanas €100,000 ó Dhiarmuid. Is é dáta an bhronntanais chun críocha CFC an 11 Meitheamh 2025, dáta an cheapachán.

    Ag glacadh leis nach bhfuair Fiona aon bhronntanas eile ó Dhiarmud in 2025, beidh sí in ann leas a bhaint as an díolúine i leith bronntanais bheaga. Ceanglaítear ar Fiona Foirm IT38 a thíolacadh agus an CFC atá dlite a íoc faoin 31 Deireadh Fómhair 2025.

Foilsithe: 22 Deireadh Fómhair 2026 Priontáil an leathanach seo

Siar chuig leathanach baile Ar ais go barr