Cáin Gnóthachan Caipitiúil (CGC) ar dhiúscairt sócmhainne
Scaireanna a dhíol nó a dhiúscairt
Tá sé furasta CGC a ríomh má tá an aicme chéanna ag do scaireanna uile agus go bhfuarthas ag an tráth céanna iad.
Tá rialacha speisialta ag baint le CGC a ríomh nuair a fhaightear scaireanna:
- ar dhátaí difriúla
- trí eisiúint bónais nó eisiúint cearta
- agus
- d’aicme dhifriúil.
Scaireanna a fhaightear ar dhátaí difriúla
Féadfaidh sé go mbeidh scaireanna den aicme chéanna a fuair tú ar dhátaí difriúla i do sheilbh. Nuair a dhéantar cuid de na scaireanna a dhiúscairt, caitear leis na scaireanna is sine mar go ndíoltar ar dtús iad. Tugtar an riail Is Túisce Isteach Is Túisce Amach (FIFO) air seo.
Agus an riail FIFO in úsáid, ríomhtar an costas incheadaithe trí chostas na scaireanna a cheannaítear ar dtús a úsáid.
- Sampla 1
Cheannaigh Seán 2,000 scair tosaíochta in Trio Teo. in 2004 ar €2,000 (€1 an scair). In 2006, cheannaigh sé 4,000 scair tosaíochta eile in Trio Teo. ar €6,000 (€1.50 an scair).
Dhíol sé 3,000 dá scaireanna in Bealtaine 2017 ar €5,000. Ní raibh aon ghnóthachan eile ag Seán in 2017.
Ós rud é nár dhíol Seán ach cuid dá scaireanna, baineann sé úsáid as an riail FIFO chun an praghas ceannaigh a ríomh. Caitheann sé leis gur dhíol sé na 2,000 scair a cheannaigh sé in 2004 agus na 1,000 scair a cheannaigh sé in 2016.
Costas na scaireanna a díoladh - an riail FIFO
| Cur síos | Luach |
|---|
|
2,000 scair a fhaightear in 2004 ar €1 an scair
|
€2,000
|
|
1,000 scair a fhaightear in 2006 ar €1.50 an scair
|
€1,500
|
|
Costas na 3,000 scair a díoladh
|
€3,500
|
Nuair a ríomhann Seán a CGC, féadfaidh sé €3,500 a úsáid mar a phraghas ceannaigh.
CGC Sheáin a ríomh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
An praghas díola
|
|
€5,000
|
|
Lúide costas incheadaithe:
|
|
|
|
Costas na scaireanna a díoladh
|
|
€3,500 |
|
Gnóthachan inmhuirir
|
|
€1,500
|
|
Lúide díolúine phearsanta
|
|
€1,270
|
|
Gnóthachan incháinithe
|
|
€230
|
|
CGC le híoc (33% de €230)
|
€230 x 0.33
|
€75.90
|
Íocann Seán a CGC faoin 15 Nollaig 2017. Déanann sé a thuairisceán a thíolacadh faoin 31 Deireadh Fómhair 2018.
Scaireanna a cheannaítear agus a dhíoltar laistigh de thréimhse ceithre seachtaine
Bíonn rialacha speisialta i gceist le scaireanna a cheannaítear agus a dhíoltar ansin laistigh de cheithre seachtaine.
Sa chás go ndíoltar scaireanna laistigh de cheithre seachtaine ón gceannach, déileálann na Coimisinéirí Ioncaim leis na scaireanna a díoladh mar an gcéanna leis na scaireanna sin a ceannaíodh ceithre seachtaine roimhe sin. Tugtar an riail is déanaí isteach, is túisce amach (DITA) air seo.Sa chás go bhfuil líon na scaireanna a dhíoltar níos mó ná líon na scaireanna a cheannaítear sna ceithre seachtaine roimhe sin, baineann an gnáthriail DITA leis na scaireanna breise.
Sampla 2
Cheannaigh Tara 1,000 gnáthscair in Alpha Ltd. ar an 2 Eanáir 2026. Cheannaigh sí 2,000 gnáthscair eile in Alpha Ltd. ar an 1 Aibreán 2026.
Ar an 14 Aibreán 2026, dhíol Tara 2,000 gnáthscair in Alpha Ltd. Ós rud é gur tharla an diúscairt laistigh de cheithre seachtaine ó cheannach, déileálann na Coimisinéirí Ioncaim leis na scaireanna a díoladh mar na scaireanna a ceannaíodh ar an 1 Aibreán 2026.
Scaireanna a dhíoltar agus a athcheannaítear laistigh de thréimhse ceithre seachtaine
Tá feidhm ag srian ar fhaoiseamh i leith caillteanais maidir le scaireanna a dhíoltar agus a athcheannaítear laistigh de cheithre seachtaine. Má eascraíonn aon chaillteanas as an díol, ní dhéanfar fritháireamh ach in aghaidh gnóthachain a dhéantar ar dhiúscairt na scaireanna athcheannaithe ina dhiaidh sin. Sa chás go mbaineann an t-athcheannach le codán de na scaireanna a dhíoltar, baineann an codán céanna leis an srian ar an gcaillteanas.
Sampla 3
Dhíol Jane 3,000 gnáthscair in Abcee Ltd. ar an 14 Márta 2026, ag déanamh caillteanas de €1,000. Cheannaigh Jane 3,000 gnáthscair in Abcee Ltd. ar an 1 AIbreán 2026. Cheannaigh Jane gnáthscaireanna in Abcee Ltd. arís laistigh de cheithre seachtaine ó dhíol. Dá bhrí sin, ní féidir léi ach an caillteanas €1,000 a úsáid chun aon ghnóthachain a dhéantar ar dhíol na scaireanna athcheannaithe sa todhchaí a laghdú.
Eisiúintí bónais nó eisiúintí cearta
Féadfaidh sé go bhfaighfeá scaireanna breise ó eisiúint bónais nó ó eisiúint cearta. Caitear leis na scaireanna seo mar go bhfuarthas iad ag an am céanna a fuarthas na scaireanna bunaidh.
Eisiúint bónais
Is éard atá i gceist le heisiúint bónais ná nuair a eisíonn cuideachta scaireanna breise chuig scairshealbhóir saor in aisce.
Mura bhfuil na scaireanna uile atá i do sheilbh á ndíol agat, is gá duit costas in aghaidh na scaire a ríomh. Ríomhtar é seo tríd an gcostas bunaidh a roinnt faoi líon nua na scaireanna.
Má tá na scaireanna uile á ndíol agat, meastar go bhfuil an costas bunaidh mar chostas do na scaireanna uile.
- Sampla 4
Cheannaigh Oisín 1,000 gnáthscair in Crydex Teo. in 2004 ar €1,000.
In 2017, fuair sé eisiúint bónais scair amháin in aghaidh gach cúig scair a choinnítear. (Fuair sé 200 scair bónais.)
Dhíol sé 500 scair i mí an Mhárta 2018 ar €2,000.
Costas na scaireanna a díoladh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
Costas bunaidh
|
|
€1,000
|
|
Roinn faoi líon iomlán na scaireanna
|
€1,000/1,200
|
€0.83
|
|
Costas na 500 scair a díoladh
|
€0.83 x 500
|
€415
|
Féadann Oisín a ghnóthachan incháinithe a ríomh anois.
CGC Oisín a ríomh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
An praghas díola
|
|
€2,000
|
|
Lúide costais incheadaithe:
|
|
|
|
Costas na 500 scair a díoladh
|
|
€415
|
|
Gnóthachan inmhuirir
|
|
€1,585
|
|
Lúide díolúine phearsanta
|
|
€1,270
|
|
Gnóthachan incháinithe
|
|
€315
|
|
CGC le híoc (33% de €315)
|
€315 x 0.33
|
€103.95
|
Íocann Oisín a CGC faoin 15 Nollaig 2018. Thíolaic sé a Thuairisceán CGC faoin 31 Deireadh Fómhair 2019.
Eisiúint Cearta
Is éard atá i gceist le heisiúint cearta ná nuair a eisíonn cuideachta scaireanna chuig scairshealbhóir ar chostas atá níos lú na luach margaidh na scaireanna.
Nuair a dhéantar na scaireanna seo a dhiúscairt, tugtar caiteachas luachmhéadaithe ar chostas na heisiúna cearta.
Mura bhfuil na scaireanna uile á ndíol agat, is gá duit:
- costas na scaireanna a díoladh a ríomh. Chun é seo a dhéanamh:
- roinn an costas bunaidh faoi líon nua na scaireanna
- agus
- iolraigh é seo faoi líon iomlán na scaireanna a díoladh.
- caiteachas luachmhéadaithe na scaireanna a díoladh. Chun é seo a dhéanamh:
- roinn costas na scaireanna cearta faoi líon nua na scaireanna
- agus
- iolraigh é seo faoi líon iomlán na scaireanna a díoladh.
- Sampla 5
Eisiúint cearta scaireanna - na scaireanna uile a dhíoltar
Cheannaigh Ailbhe 100 gnáthscair in Cemix Teo. in 2003 ar €500 (€5 an scair). In 2007, fuair sí eisiúint cearta scair amháin in aghaidh gach dhá scair a choinnítear. Caoga scair ar €250 (€5 an scair).
Dhíol sí 150 scair, is é sin na scaireanna uile, i mí Dheireadh Fómhair 2018 ar €3,750 (€25 an scair).
Nuair a ríomhann Ailbhe a CGC, meastar go bhfuil na scaireanna eisiúna cearta ina gcaiteachas luachmhéadaithe.
CGC Ailbhe a ríomh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
An praghas díola
|
|
€3,750
|
|
Lúide costais incheadaithe:
|
|
|
|
Costas
|
|
€500
|
|
Caiteachas luachmhéadaithe
|
|
€250
|
|
Gnóthachan inmhuirir
|
|
€3,000
|
|
Lúide díolúine phearsanta
|
|
€1,270
|
|
Gnóthachan incháinithe
|
|
€1,980
|
|
CGC le híoc (33% de €1,980)
|
€1,980x 0.33
|
€653.40
|
Íocann Ailbhe a CGC faoin 15 Nollaig 2018. Thíolaic sí a Tuairisceán CGC faoin 31 Deireadh Fómhair 2019.
- Sampla 6
Eisiúint cearta - sa chás nach ndíoltar na scaireanna uile
I mí an Mheithimh 2003, cheannaigh Anna 100 gnáthscair in Ablett Ltd. ar €500 (€5 an scair). I mí na Samhna 2009, fuair Anna eisiúint cearta scair amháin in aghaidh gach dhá scair a choinnítear. Caoga scair ar €200 (€4 an scair).
Dhíol Anna 90 dá scaireanna i Meitheamh 2019 ar €2,250 (€25 an scair).
Toisc nach bhfuil a scaireanna uile díolta aici, is gá d’Anna:
• costas na 90 scaireanna a dhíol sí, agus
• caiteachas luachmhéadaithe na 90 scair a ríomh.
Costas na scaireanna bunaidh a díoladh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
Costas bunaidh
|
|
€500
|
|
Roinn faoi líon iomlán na scaireanna
|
€500 / 150
|
€3.333
|
|
Costas ar 90 scair
|
€3.33 x 90
|
€299.70
|
An caiteachas luachmhéadaithe ar na scaireanna a díoladh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
Costas bunaidh
|
|
€200
|
|
Roinn faoi líon iomlán na scaireanna
|
€200 / 150
|
1.333
|
|
An caiteachas luachmh éadaithe ar 90 scair
|
€1.333 x 90
|
€119.97
|
Féadann Anna na suimeanna seo a úsáid chun a gnóthachan incháinithe a ríomh.
CGC Anna a ríomh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
An praghas díola
|
|
€2,250
|
|
Lúide costais incheadaithe:
|
|
|
|
Costas na scaireanna a díoladh
|
|
€299.70
|
|
An caiteachas luachmhéadaithe ar na scaireanna a díoladh
|
|
€119.97
|
|
Gnóthachan inmhuirir
|
|
€1,830.33
|
|
Lúide díolúine phearsanta
|
|
€1,270
|
|
Gnóthachan incháinithe
|
|
€560.33
|
|
CGC le híoc (33% de €560)
|
€560.33 x 0.33
|
€184.91
|
D’íoc Anna a CGC a íoc faoin 15 Nollaig 2019. Thíolaic sí a Tuairisceán CGC faoin 31 Deireadh Fómhair 2020
Scaireanna d’aicme dhifriúil
Féadfaidh sé go bhfaighfeá scaireanna, faoi eisiúint bónais nó eisiúint cearta, atá mar chuid d’aicme dhifriúil ná mar atá agat. Toisc go bhfuil na scaireanna mar chuid d’aicmí difriúla, ní fhéadtar costas incheadaithe na scaireanna a diúscraíodh a aithint.
Is gá costas (nó caiteachas luachmhéadaithe) gach aicme scaire a ríomh. Chun é seo a dhéanamh:
- iolraigh an costas bunaidh faoi luach margaidh aicme na scaire
- agus
- roinn é seo faoi luach margaidh iomlán an dá aicme scaire.
Luach margaidh
Is é seo an luach margaidh:
- i gcás scaireanna luaite, is é an praghas a luaitear ar stocmhargadh ar an lá tar éis eisiúint bónais nó eisiúint cearta
- agus
- i gcás scaireanna nach luaitear ar stocmhargadh, is é luach na scaireanna ar an dáta diúscartha.
- Sampla 7
Scaireanna d’aicme dhifriúil - eisiúint cearta (le roinnt scaireanna tosaíochta díolta)
I mí Eanáir 2006, cheannaigh Sinéad 100 scair in Annex Ltd. ar €5,000 (€5 an scair). Is cuideachta neamhluaite í Annex Ltd.
Ar an 14 Meitheamh 2010, fuair sí eisiúint cearta de scair tosaíochta amháin in aghaidh gach dhá ghnáthscair a choinnítear ar €2,000. Faigheann sí 500 scair tosaíochta ar chostas €2,000 (€4 an scair).
Dhíol Sinéad 400 scair tosaíochta ar €6,000 (€15 an scair) an 23 Samhain 2018.
Faisnéis is gá a bheith ar eolas ag Sinéad:
• Meastar go bhfaightear na scaireanna uile in Eanáir 2006.
• Ba é €5,000 costas bunaidh na 1,000 gnáthscair uile.
• Ba é €2,000 an caiteachas luachmhéadaithe bunaidh (an eisiúint cearta de 500 scair tosaíochta).
• Ar an dáta diúscartha, is é sin an 23 Samhain 2018, ba é luach na ngnáthscaireanna ná €20 an scair. (Ba é €20,000 an luach margaidh iomlán ar scaireanna tosaíochta Shinéad.)
• Ar an dáta diúscartha, is é sin an 23 Samhain 2018, ba é luach na scaireanna tosaíochta ná €10 an scair. (Ba é €5,000 an luach margaidh iomlán ar scaireanna tosaíochta Shinéad.)
Chun a CGC a ríomh, is gá costas agus caiteachas luachmhéadaithe na scaireanna tosaíochta a dhíol sí a bheith ar eolas ag Sinéad.
Ríomhann sí costas agus caiteachas luachmhéadaithe na scaireanna tosaíochta:
Costas na scaireanna tosaíochta uile
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
Costas bunaidh méadaithe faoi luach margaidh na scaireanna tosaíochta
|
€5,000 x €5,000
|
€25,000,000
|
|
Roinn faoi luach margaidh iomlán an dá aicme scaire
|
€20,000 + €5,000
|
€25,000
|
|
Costas na scaireanna tosaíochta uile
|
€25,000,000 / €25,000 |
€1,000
|
Caiteachas luachmhéadaithe na scaireanna tosaíochta uile
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
Caiteachas luachmhéadaithe bunaidh méadaithe faoi luach margaidh iomlán na scaireanna tosaíochta
|
€2,000 x €5,000
|
€10,000,000
|
|
Roinn faoi luach margaidh iomlán an dá aicme scaire
|
€20,000 + €5,000
|
€25,000
|
|
Caiteachas luachmhéadaithe na scaireanna tosaíochta uile
|
€10,000,000 / €25,000 |
€400
|
Féadann Sinéad costas agus caiteachas luachmhéadaithe na 400 scair tosaíochta a dhíol sí a ríomh:
Costas na scaireanna tosaíochta a díoladh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
Costas na scaireanna tosaíochta uile
|
|
€1,000
|
|
Roinn faoi líon iomlán na scaireanna tosaíochta
|
€1,000 / 500
|
€2
|
|
Costas na 400 scair tosaíochta
|
€2 x 400
|
€800
|
Caiteachas luachmhéadaithe na scaireanna tosaíochta a díoladh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
Costas bunaidh
|
|
€400
|
|
Roinn faoi líon iomlán na scaireanna
|
400 / 500
|
0.8
|
|
Caiteachas luachmhéadaithe na 400 scair tosaíochta
|
0.8 x 400
|
€320
|
Féadann Sinéad a CGC ar dhiúscairt a scaireanna tosaíochta a ríomh anois:
CGC Shinéad a ríomh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
An praghas díola
|
|
€6,000
|
|
Lúide costais incheadaithe:
|
|
|
|
Costas na scaireanna tosaíochta a díoladh
|
|
€800
|
|
Caiteachas luachmhéadaithe na scaireanna tosaíochta a díoladh
|
|
€320
|
|
Gnóthachan inmhuirir
|
|
€4,880
|
|
Lúide díolúine phearsanta
|
|
€1,270
|
|
Gnóthachan incháinithe
|
|
€3,610
|
|
CGC le híoc (33% de €3,610)
|
€3,610 x 0.33
|
€1,191.30
|
Ní mór do Shinéad a CGC a íoc faoin 15 Nollaig 2018. Thíolaic sí a Tuairisceán CGC faoin 31 Deireadh Fómhair 2019.
- Sampla 8
Scaireanna d’aicme dhifriúil - eisiúint cearta (le roinnt gnáthscaireanna díolta)
In Eanáir 2007, cheannaigh Conchubhar 1,000 gnáthscair sa chuideachta luaite Lilax Teo. ar €2,000 (€2 an scair).
Ar an 15 Márta 2010, fuair sé eisiúint cearta de scair tosaíochta amháin in aghaidh gach dhá ghnáthscair a choinnítear ar €500. Faigheann sé 500 scair tosaíochta ar chostas €500 (€1 an scair).
Dhíol Conchubhar a scaireanna uile, is é sin 1,000 gnáthscair, ar €6,000 i mí na Samhna 2018 (€6 an scair).
Faisnéis is gá a bheith ar eolas ag Conchubhar:
• Meastar go bhfaightear na scaireanna uile in Eanáir 2007.
• Ba é €2,000 costas bunaidh na 1,000 gnáthscair uile.
• Ba é €500 an caiteachas luachmhéadaithe bunaidh (an costas ar eisiúint cearta de 500 scair tosaíochta).
• Ar an lá i ndiaidh na heisiúna cearta, is é sin an 16 Márta 2010, ba é luach margaidh na ngnáthscaireanna ná €5 an scair. (Ba é €5,000 an luach margaidh iomlán ar scaireanna tosaíochta Chonchubhar.)
• Ar an lá i ndiaidh na heisiúna bónais is é sin an 16 Márta 2010, ba é luach margaidh na scaireanna tosaíochta ná €10 an scair. (Ba é €5,000 an luach margaidh iomlán ar scaireanna tosaíochta Chonchubhar).
Chun a CGC a ríomh, is gá costas agus caiteachas luachmhéadaithe na scaireanna tosaíochta a dhíol sé a bheith ar eolas ag Conchubhar.
Costas na ngnáthscaireanna
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
An costas bunaidh méadaithe faoi luach margaidh iomlán na ngnáthscaireanna
|
€2,000 x €5,000 |
€10,000,000 |
|
Roinn faoi luach margaidh iomlán an dá aicme scaire
|
€5,000 + €5,000 |
€10,000 |
|
Costas na ngnáthscaireanna
|
€10,000,000 / €10,000 |
€1,000 |
Costas na ngnáthscaireanna
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
An caiteachas luachmhéadaithe méadaithe faoi luach margaidh na ngnáthscaireanna
|
€500 x €5,000 |
€2,500,000 |
|
Roinn faoi luach margaidh iomlán an dá aicme scaire
|
€5,000 + €5,000 |
€10,000 |
|
Caiteachas luachmhéadaithe na ngnáthscaireanna
|
€2,500,000 / €10,000 |
€250 |
Féadann Conchubhar an costas agus an caiteachas luachmhéadaithe a úsáid chun a CGC a ríomh.
CGC Chonchubhar a ríomh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
An praghas díola
|
|
€6,000 |
|
Lúide costais incheadaithe:
|
|
|
|
Costas na ngnáthscaireanna
|
|
€1,000 |
|
Caiteachas luachmhéadaithe na ngnáthscaireanna
|
|
€250 |
|
Gnóthachan inmhuirir
|
|
€4,750 |
|
Lúide díolúine phearsanta
|
|
€1,270 |
|
Gnóthachan incháinithe
|
|
>€3,480 |
|
CGC le híoc (33% de €3,480)
|
€3,480 x 0.33 |
€1,148.40 |
Ní mór do Chonchubhar a CGC a íoc faoin 15 Nollaig 2018. Thíolaic sé a Thuairisceán CGC faoin 31 Deireadh Fómhair 2019.
- Sampla 9
Scaireanna d’aicme dhifriúil - eisiúint bónais
In 2007, cheannaigh Niamh 1,000 gnáthscair sa chuideachta luaite Denlix Ltd., ar €4,000 (€4 an scair).
An 15 Márta 2010, fuair sí eisiúint bónais de dhá scair tosaíochta in aghaidh gach gnáthscair a choinnítear (500 scair).
Dhíol Niamh a scaireanna tosaíochta ar fad, is é sin 500 scair, i Lúnasa 2018.
Faisnéis is gá a bheith ar eolas ag Niamh:
• Meastar go raibh na scaireanna uile faighte in 2007.
• Meastar gurb é €4,000 costas bunaidh na 1,500 scair.
•Ar an lá i ndiaidh na heisiúna bónais, is é sin an 16 Márta 2010, ba é luach margaidh na scaireanna tosaíochta ná €20 an scair. (Ba é €20,000 an luach margaidh iomlán ar ghnáthscaireanna Nuala.)
• Ar an lá i ndiaidh na heisiúna bónais, an 16 Márta 2010, ba é luach margaidh na scaireanna tosaíochta ná €10 an scair. (Ba é €5,000 an luach margaidh iomlán ar scaireanna tosaíochta Nuala).
Is gá di costas na scaireanna tosaíochta a dhíol sí a ríomh.
Costas na ngnáthscaireanna
| Cur síos | Ríomh | Iomkán |
|---|
|
Costas bunaidh méadaithe faoi luach margaidh na scaireanna tosaíochta
|
€4,000 x €5,000
|
€20,000,000
|
|
Roinn faoi luach margaidh iomlán an dá aicme scaire
|
€20,000 + €5,000
|
€25,000
|
|
Costas na scaireanna tosaíochta
|
€20,000,000 / €25,000
|
€800
|
Féadann Niamh an costas a úsáid chun a CGC ar dhiúscairt a scaireanna tosaíochta a ríomh.
CGC Niamh a ríomh
| Cur síos | Ríomh | Luach |
|---|
|
An praghas díola
|
|
€8,000
|
|
Lúide costais incheadaithe:
|
|
|
|
Costas na scaireanna tosaíochta
|
|
€800
|
|
Gnóthachan inmhuirir
|
|
€7,200
|
|
Lúide díolúine phearsanta
|
|
€1,270
|
|
Gnóthachan incháinithe
|
|
€5,930
|
|
CGC le híoc (33% de €1,755.50)
|
€5,960 x 0.33
|
€1,956.90
|
Ní mór do Niamh a CGC a íoc faoin 15 Nollaig 2018. Thíolaic sí a Tuairisceán CGC faoin 31 Deireadh Fómhair 2019.
Ar aghaidh: Deimhniú Imréitigh CGC (CG50A)