Cáin Ghnóthachan Caipitiúil (CGC) ar dhíol, bronnadh nó malartú sócmhainne

Cén chaoi le CGC a ríomh

Braitheann an ráta CGC a íocann tú ar dháta na diúscartha.

Ní íocann tú cáin ar an gcéad €1,270 de do ghnóthachan. Tar éis an méid seo íocann tú cáin mar seo a leanas:

Rátaí CGC
Dáta diúscarthaCGC %
6 Nollaig 2012 – anois 33%
7 Nollaig 2011 – 5 Nollaig 2012 30%
8 Aibreán 2009 – 6 Nollaig 2011 25%
15 Deireadh Fómhair 2008 – 7 Aibreán 2009 22%
Suas go dtí 14 Deireadh Fómhair 2008 agus an dáta sin san áireamh 20%

Tá rátaí eile ann le haghaidh cineálacha gnóthachan sonracha:

  • gearrtar ráta de 40% ar ghnóthachain ó pholasaithe saoil eachtracha agus táirgí infheistíochta eachtracha
  • gearrtar ráta de 12.5% ar ghnóthachain ó chistí caipitil fiontair (daoine aonair agus comhpháirtíochtaí) agus ráta de 15% (cuideachtaí)
  • gearrtar ráta de 15% ar ghnóthachain amhantair.

Céard iad na rialacha chun CGC a ríomh?

Féadfaidh tú na nithe seo a leanas a bhaint as, agus tú ag ríomh do dhliteanais CGC:

  • costas na sócmhainne a cheannach
  • aon airgead a chaith tú a chuireann luach leis an sócmhainn (tugtar ‘caiteachas feabhsaithe’ air seo)
  • costais (mar shampla, táillí a d’íoc tú le dlíodóir nó ceantálaí) nuair a fuair tú an sócmhainn agus dhiúscair tú í.

Is féidir leat an luach ceannaigh agus caiteachas feabhsaithe a choigeartú i gcomhair boilscithe. Tugtar faoiseamh innéacsaitheair seo.

Má thugann tú sócmhainn do dhuine éigin mar bhronntanas in ionad í a dhíol, fós íocann tú CGC. Ba chóir duit luach margaidh na maoine ag an dáta ar a tugadh an bronntanas a úsáid chun do dhliteanas CGC a ríomh.

Má tá tú cónaitheach, nó má tá gnáthchónaí, agus sainchónaí ort in Éirinn, caithfidh tú CGC Éireannach a íoc ar mhaoin eachtrach. Má tá CGC íoctha agat i dtír iasachta, féadfaidh sé go mbeidh tú in ann í seo a fhritháireamh in aghaidh do CGC Éireannaí.

Rialacha speisialta chun CGC a ríomh

Cuirtear rialacha speisialta i bhfeidhm má tá tú ag ríomh CGC ar ghnóthachain déanta ó dhiúscairt scaireanna. Is féidir leat teacht ar shonraí maidir leis na rialacha seo thíos.

Is Túisce Isteach, Is Túisce Amach (TITA)

Má choinníonn tú scaireanna den aicme céanna (mar shampla gnáthscaireanna) a fuair tú ag dátaí difriúla, meastar na scaireanna is sine a bheith díolta ar dtús.

Ní chuirtear an riail seo i bhfeidhm ar scaireanna a  dhíoltar laistigh de cheithre sheachtaine, a d’fhéadfadh tú caillteanas a dhéanamh orthu. Ní bheidh tú ábalta an caillteanas seo a chur i gcoinne gnóthachain a rinne tú, áfach. Ní féidir an caillteanas a úsáid ach i gcoinne gnóthachain a rinne tú ar dhiúscairt na scaireanna sonracha sin duit

Bónais nó eisiúintí ceart

Féadfaidh sé go bhfaighidh tú scaireanna breise ó bhónas nó eisiúint ceart. Is é atá i gceist le heisiúint bónais ná cás ina n-eisíonn comhlacht scaireanna breise le scairshealbhóirí gan aon chostas breise a ghearradh. Is éard is eisiúint ceart ann ná nuair a eisíonn cuideachta scaireanna chuig scairshealbhóir ar chostas atá níos lú ná a luach margaidh. Caitear leis na scaireanna seo ar an mbonn céanna amhail agus go bhfuair tú iad ag an am céanna leis na scaireanna bunaidh a fuair tú le scaireanna bunaidh a fuair tú.

I gcás eisiúint bónais laghdaítear ar an gcostas bunaidh. Scaiptear é ansin idir na scaireanna bunaidh agus na scaireanna nua.

Caitear mar an gcéanna le scaireanna faighte ó eisiúint ceart agus scaireanna faighte ó eisiúint bónais. An t-aon difríocht atá ann ná go bhfuil déanta don mhéid íoctha chun na scaireanna breise a fháil. Caitear leis an íocaíocht seo mar caiteachas feabhsaithe. Nuair a dhiúscraíonn tú na scaireanna ceadaítear cuid de chostas an eisiúint ceart I gcoinne na scaireanna ó aicme difriúil.

Scaireanna ó aicme difriúil

Féadfaidh sé go bhfaighidh tú scaireanna ó aicme difriúil leis na scaireanna a shealbhaíonn tú faoi eisiúint bónais nó ceart. Sampla is ea é nuair a fhaigheann tú scair thosaíochta amháin in aghaidh dhá gnáthscair a shealbhaíonn tú. I gcás nuair a tharlaíonn sé seo tá an caiteachas mar an gcéanna a bheag nó a mhór leis an mbreac-chuntas tugtha thuas. An t-aon difríocht atá ann ná go scaipeann tú costas na scaireanna idir na haicmí difriúla.

Féadfaidh sé go luafar na scaireanna ar stocmhalartán. Más ea tá an praghas luaite bunaithe ar phraghas na scaireanna ar an lá tar éis an eisiúint bónais nó ceart. Mura bhfuil na scaireanna luaite ar stocmhalartán bunaigh d’áirimh ar luach na scaireanna ar dháta na diúscartha.

Ar aghaidh: Faoisimh CGC: Diúscairt gnó nó feirme