Do mhaoin a luacháil

Toscaí a imríonn tionchar ar do luacháil

Nuair atá luach margaidh do mhaoine á bhunú agat, ba chóir duit cuimhneamh ar na toscaí thíos i dtaca lena tionchar ar do luacháil.

Céard a tharlaíonn má tá do mhaoin buailte ag pirít?

Tá díolúine ar fáil d’úinéirí maoine cónaithí a bhfuil deimhniú tugtha go bhfuil méideanna suntasacha damáiste piríte déanta dá maoin. Féadfaidh sé go mbeidh tionchar aige seo ar luach do mhaoine.

Céard a tharlaíonn má tá talamh san áireamh le do mhaoin?

Tá Cáin Maoine Áitiúil (CMÁ) iníoctha ar an teach agus ar thailte eile a bhaineann leis an maoin, suas le haon acra amháin.

Áirítear leis seo áiseanna mar chuid den mhaoin, mar seo a leanas: 

  • clós, gairdíní nó seid
  • cabhsán
  • garáiste.

Céard a tharlaíonn má tá do theach i lár feirme?

Ní maoin chónaithe é an fheirm agus ní bheidh sé faoi dhliteanas CMÁ. Beidh, áfach, an teach agus aon fhoirgneamh, gairdín nó clós (suas le haon acra amháin) is iondúil a bheith mar chuid den teach, faoi dhliteanas CMÁ.

Áireofaí mar chuid den talamh aon fhaiche nó ceapach bláthanna, ach ní bheadh iothlainn, clós feirme, ná teach gloine tráchtála san áireamh. I gcás teach feirme, níor chóir duit aon tailte a áireamh i luach margaidh an tí feirme a úsáidtear chun críocha feirmeoireachta.

Céard a tharlaíonn má athraíodh an mhaoin lena húsáid ag duine éagumasaithe?

Féadfaidh sé go bhfuil tú incháilithe le haghaidh laghdú i luach margaidh do mhaoine. Le haghaidh tuilleadh eolais, féach na treoirlínte i dtaca le Faoiseamh i leith Cáin Maoine Áitiúil do Dhaoine faoi Mhíchumas/Éagumasaithe.

Laghdú i luach inmhuirir

Tá faoiseamh ar fáil ó CMÁ má chomhlíontar na coinníollacha seo a leanas:

  • má cuireadh maoin chónaithe in oiriúint lena déanamh níos feiliúnaí lena húsáid ag duine faoi mhíchumas
  • má mhéadaigh an t-oiriúnú luach na maoine.

Ceadaítear laghdú i luach margaidh maoine cónaithí (chun críocha CMÁ) más rud é:

  • go gcuirtear an mhaoin in oiriúint lena déanamh níos feiliúnaí lena húsáid ag duine faoi mhíchumas
  • go n-áitítear é ag duine faoi mhíchumas mar an aon áit chónaithe leo, nó mar phríomháit chónaithe an duine tar éis í a chur in oiriúint
  • gur mhéadaigh an t-oiriúnú luach na maoine.

Le haghaidh na mblianta idir 2013 agus 2016, bhí an faoiseamh ar fáil le haghaidh maoine oiriúnaithe a méadaíodh a luach agus a bhog go banda níos airde luachála chun críocha CMÁ  - Foirm LPT6.  Ní raibh faoiseamh ar fáil, áfach, murar bhog luach na maoine suas go banda níos airde.

Ó 2017, féadtar laghdú bliantúil banda amháin (suas le €90) a dheonú nuair a mhéadaíonn an t-oiriúnú luach na maoine.

Má dhéanann tú do mhaoin a oiriúnú agus má chomhlíonann tú na critéir cháilíochta, féadfaidh tú cáiliú le haghaidh faoisimh ón gcéad dáta dlite eile.

Chun faoiseamh a éileamh i leith maoin oiriúnaithe agus chun an dliteanas a laghdú le banda amháin, ba chóir duit  Foirm LPT6A a chomhlánú agus a chur faoi bhráid an Bhrainse CMÁ.

Má cháiligh tú le haghaidh an fhaoisimh agus má thaifead tú an laghdú luacha ar do thuairisceán do CMÁ 2013, leanfar leis an luacháil seo a bheith i bhfeidhm go dtí deireadh 2020.

Le haghaidh tuilleadh sonraí, féach an treoir bhreise ar thaobh na láimhe deise ar an leathanach seo.

Céard a tharlaíonn má chónaíonn tú in árasán muintire?

De réir dlí, maoin chónaithe ar leithligh chun críocha CMÁ is ea aon fhoirgneamh nó aon chuid d’fhoirgneamh atá in úsáid nó atá oiriúnach le húsáid mar áit chónaithe. Ciallaíonn sé seo go bhfuil dliteanais ar leithligh CMÁ ag an árasán muintire agus ag an bpríomh-mhaoin.

Más leis an duine dliteanach céanna an t-árasán muintire agus an phríomh-mhaoin, féadann na Coimisinéirí Ioncaim ceadú a thabhairt an dá fhoirgneamh a bheith luacháilte mar aon mhaoin amháin chun críocha CMÁ.

Ar aghaidh: Céard a tharlaíonn má bhí an luach a dearbhaíodh do do mhaoin mícheart?