Ioncam ó chíos in Éirinn

Cé na costais a cheadaítear?

Féadtar costais ar leith a éileamh i leith d’ioncaim chíosa chun laghdú a dhéanamh ar an méid cánach a bheidh ort a íoc.

Costais ghinearálta

Samplaí de chostais incheadaithe is ea:

  • na rátaí a íocann tú le húdarás áitiúil le haghaidh na maoine
  • na cíosanna a íocann tú ar mhaoin amhail bunchíosanna
  • préimheanna árachais i leith tine agus dliteanas poiblí
  • cothabháil ar do mhaoin, amhail glantachán, péinteáil agus maisiúchán
  • táillí maoine sula ligeann tú do mhaoin amach ar cíos den chéad uair, amhail táillí bainistíochta, fógraíochta, dlí nó cuntasaíochta
  • an costas ó aon seirbhísí nó earraí a sholáthraíonn tú nach bhfaigheann tú íocaíocht ar ais ina leith ó do thionónta (amhail leictreachas, teas lárnach, teileafón, táillí seirbhíse, uisce agus bailiú bruscair).
  • préimheanna polasaithe cosanta morgáistí áirithe
  • costais san idirlinn idir an mhaoin a ligean amach ar cíos i gcúinsí áirithe
  • liúntais chaipitil
  • deisiúcháin, amhail cóireáil lobhaidh, fuinneoga, doirse nó meaisíní a dheisiú
  • costais roimh-ligin áirithe ar mhaoin chónaithe gan áitiú
  • an costas a bhaineann le clárúchán leis an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe (BTC).

Ní mór duit taifid iomlána agus chruinne a choinneáil ar gach costas i leith gach maoine a ligeann tú amach ar cíos.

Féadfaidh tú an maoin a ligean ar cíos go páirteach. Ní fhéadtar ach éileamh a dhéanamh i leith chuid do na costais le linn an ama a bhí an mhaoin á ligean amach. Mar shampla má tá leath de na seomraí ligthe ar cíos, féadtar leath na costais a éileamh.

Caitear le cíos a fháil mar thrádáil a sheoladh. Ní cheadaítear costais ach chomh fada agus a bheadh siad incheadaithe don trádáil sin.

Ús ar mhorgáiste

Féadfaidh sé go bhfuil cead agat Faoiseamh i leith Ús ar Mhorgáiste a éileamh i leith d’ioncaim chíosa. Ní mór an t-ús a bheith ó mhorgáiste a úsáidtear chun do mhaoin chíosa a cheannach, a fheabhsú nó a dheisiú.

Féadfaidh tú Faoiseamh i leith Ús ar Mhorgáiste a éileamh má tá tú cláirithe leis an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe (BTC):

  • le linn do mhaoin a bheith tógtha ar cíos
  • san idirlinn idir do mhaoin a ligean ar cíos, chomh fada agus nach mbíonn cónaí ort ann le linn an ama sin

Ní fhéadtar Ús ar Mhorgáiste a éileamh san idirlinn idir an tráth a cheannaíonn tú an mhaoin agus an tráth a ligeann tú an mhaoin amach ar cíos den chéad uair.

Tá Faoiseamh Ús Morgáiste teoranta do chéatadán den ús mar seo a leanas:
 Céadtadán
ús fabhraithe ar an 7 Aibreán 2009 go dtí an 31 Nollaig 2016 75%
ús fabhraithe ón 1 Eanáir 2017 go dtí an 31 Nollaig 2017 80%
ús fabhraithe ón 1 Eanáir 2018 go dtí an 31 Nollaig 2018 85%
ús fabhraithe ón 1 Eanáir 2019 100%

Chun críocha an tsrianta, caitear le hús mar rud a fhabhraíonn ar bhonn laethúil. Níl an baint ag an dáta a thógtar an iasacht.

I gcúinsí áirithe, féadfaidh sé go mbeidh tú in ann 100% den fhaoiseamh a éileamh  sna blianta nuair a bhí an faoiseamh srianta. Chun cáiliú ní mór duit:

  • do mhaoin a ligean amach ar cíos ar feadh trí bliana le tionóntaí a fhaigheann tacaíochtaí áirithe um thithíocht shóisialta.
  • a bheith clárithe leis an mBord um Thionóntachtaí Cónaithe (BTC).

Féach an treoirleabhar Cuid 04-08-06 le haghaidh tuilleadh eolais ar asbhainteacht Ús ar Mhorgáiste.

Féach an treoirleabhar Cuid 04-08-10 le haghaidh tuilleadh eolais ar thionóntachtaí a chlárú leis an BTC.

Liúntais chaipitil

Féadtar liúntais chaipitil a éileamh ar chostas an troscáin agus na bhfeisteas do do mhaoin. Tugtar 'liúntais caithimh agus cuimilte' nó 'dímheas’ ar seo. 

An ráta reatha do na liúntais seo ná 12.5% den chostas in aghaidh na bliana, le haghaidh ocht mbliana ar a mhéad. Féadtar an méid seo a leanas a bheith san áireamh sna liúntais:

  • troscán a cheannaigh tú do do mhaoin chónaithe
  • costas ceannaigh earraí bána amhail cuisneoirí nó miasniteoirí

Ar aghaidh: Cé na costais nach gceadaítear?